మిస్సైన ట్రైన్....మిస్సవ్వని లింగరాజ స్వామి దర్శనం

సాయంత్రం 5.45 అవ్తోంది. పూరి బడా దందా (గ్రాండ్ రోడ్) లో రోడ్డు మీద వున్న చిన్న చిన్న షాపులను చుస్తూ Twills దగ్గర ఆగి రాపిడో బైక్ బుక్ చేసుకున్నా రైల్వే స్టేషన్ వరకు. జగన్నాధ స్వామి దర్శనం బాగా జరిగింది. చాలా కాన్ఫిడెంట్ గా పూరి – తిరుపతి ఎక్ష్ప్రెస్స్ 6.40 కి అని ధీమా గా, ట్రైన్ లో తినడానికి దొరుకుతాయి, కానీ, దగ్గర్లో వున్న ఒక వెజిటేరియన్ హోటల్లో వెజ్ బిర్యాని ప్యాక్ చేయించి, పూరి స్టేషన్ బయట అటూ ఇటూ పచార్లు చేశాను. మంచి క్షేత్రము, పైగా పుట్టిన రాష్ట్రం కదా, వదల బుద్ధి అవ్వట్లేదు. అదిగో అప్పుడే కనిపించింది, రోడ్డు మీద ఒక కొట్టు...

చానా పోడ, రసగుల్లా, రసమల్లై, చానా గజా స్వీట్ల కొట్టు. జనం ఎగబడి కొంటున్నారు. సరే, టైం వుంది కదా అని తీరికగా చుస్తూ, ఒక పావు కేజీ చానా పోడ ప్యాక్ చేయిచాను ట్రైన లో స్వాహా చేద్దాం అని. 6.20 అవ్తోంది. దగ్గర లోనే పూరి స్టేషన్ కన్పిస్తోంది. కాస్త పక్క గా వెళితే ఒక చిన్న ఖిల్లీ బడ్డి కనిపించింది. ఎలాగో వచ్చాం కదా, ఇంకా జస్ట్ 20 నిమషాల్లో ఒక 5 నిమషాల్లో  స్టేషన్ కి వెళ్ళిపోవచ్చని ధీమా గా ఒక వాటర్ బాటిల్, ఒక మీథా పాన్ (ఖిల్లీ) కట్టించా. పక్కన ఎవరో హిందీ లో Where is my Train app చుస్తూ కంగారు పడుతున్నారు. ‘ఆప్ భీ పూరి తిరుపతి పకడ్నా హైన్ క్యా’ అని మాట కలిపాను. నా మాట విని అప్పటి వరకు సైలెంట్ గా వున్న ఖిల్లీ బడ్డి ఆయన చక్కని శ్రీకాకుళం యాస లో ‘ఏటి బాబు? మీరు పూరి టిరుపతి కా? మరేటి, ముందే చెప్పొచ్చుగా, అది ఎప్పుడో ఎల్లిపొంది అనుకుంటా’ అని అన్నారు. కంగారు గా నేను అప్పుడు Where is my Train app ఓపెన్ చేసి చూసా, ట్రైన్ కరెక్ట్ టైం పూరి లో సాయంత్రం 6.30.  నాకు ఖుర్దా రోడ్ జంక్షన్ నుంచి బుక్ అయ్యింది టికెట్, ఈ ట్రైన్ తదుపరి స్టాప్ అయిన ఖుర్దా రోడ్ జంక్షన్ నుంచి 7.40 కి బయల్దేరుతుంది. పూరి నుంచి ఖుర్దా కి unreserved ticket తీసుకున్నా, 7.40 అనే టైం మాత్రమే రిజిస్టర్ అయ్యింది బుర్రకి, ఆ దెబ్బ తో పూరి లో 6.40 కి బయల్దేరుతుంది అనుకున్నా, అవివేకంగా!

అదిగో అప్పుడే కనిపించింది, రోడ్డు మీద ఒక కొట్టు...

 

చేసేదేమీ లేక, గబా గబా ప్లాట్ఫారం మీదకి పరిగెట్టా, పూరి తిరుపతి ఊసే లేదు. సమయం 6.41. చావు కబురు చల్లగా అన్నట్టు 6.39 కి బయల్దేరింది ట పూరి నుంచి ఆ ట్రైన్. ప్రయాణాలలో ఎప్పుడూ జాగ్రత్త గా వుండే నాకు ఒక ఎదురుదెబ్బ. ఇంత లాంగ్ ట్రైన్ ఎప్పుడూ మిస్ చెయ్యలేదు. తర్వాత రోజు ఉదయమే వెళ్ళాలి ఆఫీసు కి. ఎక్కువ శెలవులు పెట్టలేను కొన్ని పరిస్థితుల దృష్ట్య. స్టేషన్ బయటకి వచ్చి చూసా. రోడ్ మీద వెళితే ఖుర్దా 59 కి.మీ లు. సుమారు 50 నిమిషాలలో వెళ్ళాలి ఇదే ట్రైన్ క్యాచ్ చెయ్యాలి అంటే. పూరి నుంచి నెక్స్ట్ ట్రైన్ వెంటనే లేదు. ఆటో వాళ్ళ తో మాట్లాడి చూశా, ఏమి అర్ధం అవ్వలేదు. 

అప్పుడే స్టేషన్ బయట ఒక కారు బుక్ చేస్కున్న మధ్య వయస్సు దంపతులు భద్రక్ వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా వున్నారు, ఆ బండి అతనికి నా పరిస్థితి వివరించి, ఖుర్దా లో దిగబెట్టమన్నాను. అది దారి కాదు, కాస్త deviate అవ్వాలి వారి రూట్ కి. గట్టిగానే అడిగారు, బేరం కుదిరింది. మార్గ మధ్యలో టెన్షన్ పడుతూనే వున్నాను, ఖుర్దా లో ట్రైన్ అందుతుందా లేదా అని. ఇంట్లో మమ్మీ, డాడి కి, విజయవాడ లో మా శ్రీమతి కి ఫోన్ చేసి చెప్పాను పరిస్థితి, కంగారు పడొద్దని, ఎలాగోలా ట్రైన్ క్యాచ్ చేస్తానని, అది మిస్ అయతే, తర్వాత ట్రైన్ కి అయినా వచ్చేస్తానని. Traffic భయంకరంగా వుంది. దానికి తోడు, భద్రక్ వారు పూరి శివార్లలో కాసేపు కారాపి, కాజాలు కొన్నారు. అప్పుడే నాకు జ్ఞానోదయమయింది. ఖుర్దా లో ఈ ట్రైన్ మిస్ అవతానని అర్ధమయ్యింది. ప్రతీ సారి పూరి జగన్నాథుని దర్శిన్చుకున్నప్పుడు భువనేశ్వర్ లింగరాజ స్వామిని కుడా దర్శించుకోవడం అలవాటు. ఈ సారి కుదరలేదు, ప్లాన్ చెయ్యలేదు, అది ఒక వెలితి లా అనిపించింది. సర్లే, ఎలాగో ట్రైన్ మిస్ అవ్తాను, ఇంక బాధ ఎందుకు, ఒక సారి దర్శించుకుందాం అని నిర్ణయించుకున్నాను. పర్సు తేలికపడబోతోంది. మనస్సు కూడా తేలికపడింది.

లింగారాజ శివాలయం సింహద్వారం వద్ద 

నా ఈ కొత్త ఆలోచన ని వెంటనే ఫోన్ లో ఇంట్లో వాళ్ళకి, శ్రీమతి కి చెప్పి, కారాయనకి చెప్పి, ఎలాగో వారికి దారే కాబట్టి భువనేశ్వర్ లో దిమ్పెయ్యమన్నాను. ఖుర్దా స్టేషన్ దాటేసరికి రాత్రి 8.20 అయ్యింది. నేను క్యాచ్ చేయదలచిన పూరి తిరుపతి 7.56 కి ఖుర్దా నుండి ఆంధ్ర వైపు పరుగులు పెడుతూ వెళ్ళిపోయింది. కాసేపు కారాయన తో భద్రక్ గురించి, అక్కడే వున్న భిత్రకనిక జాతీయ పార్క్ గురించి మాట్లాడాను, మొసళ్ళకు బాగా ఫేమస్. Anaconda సినేమ అక్కడే తీసారన్నట్టు వుంటుంది ట.  ఓ కంట రాజమహేంద్రవరం వైపు వెళ్ళే ట్రైన్లను ఆన్లైన్ లో గమనిస్తూనే వున్నాను. విచిత్రమేమిటంటే, ఆ లైన్లో పూరి తిరుపతి తప్ప అన్ని లేట్ లో నే నడుస్తున్నాయి. 

భువనేశ్వర్ భారుండా సెంటర్ లో ఆగేసరికి రాత్రి 9.00 దాటింది. ఒక ఆటో ని మాట్లాడుకుని లింగరాజ మందిరం వైపు పరుగులు పెట్టాం. గుడి తెరిచి వుంటుందో లేదో తెలీదు ఆ సమయంలో. రెండు చోట్ల రోడ్ బ్లాకు! చిరాకు వస్తోంది. చివరకి గుడి దగ్గరకి వచ్చేసరికి 9.35 కావొస్తోంది. పక్కనే ఆటో పార్క్ చేసి, ఆటో ఆయన పరుగు పరుగున సింహ ద్వారం వైపు వెళ్లారు, నా కోసం గుడి తెరిచి వుందో లేదో చూడడానికి. ఆశ్చర్యం గా తెరిచి వుంది. లగేజి ఆటో లో వుంచేసి, మొబైల్ / చెప్పుల కౌంటర్ మూసేసిన కారణంగా, అక్కడ డ్యూటీ లో వున్న పోలీసులను రిక్వెస్ట్ చేసి, వారి వద్ద మొబైల్ పెట్టి, పరుగు పరుగున లోపలకి వెళ్లాను.

లింగరాజ మందిరం (Lateral View)

గుడి లో ఎవ్వరు లేరు, ఆ రోజుకు ఆఖరి భక్తుణ్ణి నేనే! 8-9వ శతాబ్దాల లో సోమవంశ గజపతులు కట్టించిన లింగరాజ మందిరం భువనేశ్వర్ లోకెల్లా అత్యంత పెద్దదైన, ప్రతిష్టాత్మకమైన శివాలయం. హరి హరక్షేత్రం, గుప్త కాశి, పార్వతీ దేవి మూలంగా ఇక్కడే కీర్తి-వాసర రాక్షస సంహారం జరిగినది అని, ఏకామ్ర క్షేత్రమని అని ప్రతీతి. భోళా శంకరుడు భళా అని మెచ్చినట్టు గా ప్రసన్నంగా చాల చక్కగా దర్శనం అయ్యింది. లింగరాజ దర్శనం అవ్వకుండా వెనుతిరిగాననే వెలితి పటాపంచాలయ్యింది. కళ్ళు చమర్చాయి. Deula / విమాన శిఖరం చుస్తూ ‘నమస్తే అస్తు భగవన్...’ అని స్మరించుకున్నాను.

తిరిగి ఆటో ఎక్కి, భువనేశ్వర్ స్టేషన్ చేరేసరికి 10.00 అవ్తోంది. 10.11 కల్లా సంత్రగాచ్చి – తిరుపతి సుపర్ఫాస్ట్ వచ్చింది. ఈ లోపు ఆన్లైన్ లో టికెట్ తీసేసా, ఎదురుకుండా ఆగిన బోగి లో ఎక్కేసా. ఒక సైడ్ లోయర్ లో సెటిల్ అయ్యి, టి.టి. గారి కోసం వెయిట్ మొదలెట్టాను. ఈ లోగా, ఆకలి గుర్తుకి వచ్చింది. సంచి లో కాస్త ముద్ద అయిన చానా పోడ సేవించాను.

పూరి శ్రీ క్షేత్రం / జగన్నాథ మందిరం వద్ద 

మొత్తానికి ఒక చిరు సాహాసం. అన్ని సందర్భాలలో అన్ని అనుకునట్టు ప్రణాళిక ప్రకారం జరగవు. పంచతంత్రం ముడు చేపల కథ లో లాగా సందర్భానుసారం సమయస్పూర్తి గా అల్లుకుపోవాలి అని మాట. మిస్సైన ట్రైన్ కంగారు పెట్టినా, మిస్సవ్వని లింగరాజ స్వామి దర్శనం హాయి కలిగించింది.

కొసమెరుపు – నేను మిస్సైన పూరి తిరుపతి తర్వాతి రోజు రాజమహేంద్రవరానికి ఉదయం 9.15 కి చేరింది. నేను తర్వాత ఎక్కిన  సంత్రగాచ్చి – తిరుపతి సుపర్ఫాస్ట్ దానికన్నా తొందరగా 8.52 కే దిమ్పేసింది నన్ను రాజమహేంద్రవరం లో....             

 

మిస్సైన ట్రైన్....మిస్సవ్వని లింగరాజ దర్శనం (Telugu Story)

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.

17th of February, 2026. 

 

 

మిగ్ స్వగతం

 

బెంగళూరు HAL మ్యూజియం లో మిగ్-21 యుద్ధ విమాన రెప్లికా మోడల్ తో నేను (2016)

(26 సెప్టెంబర్ 2025 న సుమారు అరవై రెండు వసంతాల తర్వాత భారత వాయుసేన, దేశానికి ఎనలేని సేవలందించిన మీకోయాన్-గురివిచ్  మిగ్-21 యుద్ధ విమానానికి సగౌరవంగా వీడ్కోలు పలకనున్న సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని.....  

మిగ్ స్వగతం i.e, మిగ్-21 యుద్ధ విమాన మాటల్లో........ )

 

విశ్రాంతి కై శాశ్వత విరామాన్ని అనుభవించబోయే సమయం లో, మోగే చప్పట్ల మోత కన్నా, వెకిలి నవ్వులే పెద్దగా వినిపిస్తున్నాయేమిటి ? నాలుగు హాలీవుడ్ సినిమాలు చూసేసి, నాలుగు రోజులు కరెంటు అఫైర్స్ చదివేసి, F-16 తో పోల్చి నన్ను తక్కువ చేస్తూ చిన్నబుచ్చుకునే వారికి నేను చెప్పే సమాధానం - తిక్కన గారి భారతం లో రారాజుని చూసి అర్జునుడన్నట్లు "ఏనుంగు నెక్కి పెక్కేనుంగులిరుగడరా పురవీధుల గ్రాలగలదె." 

ఎక్కడో రష్యాలో పుట్టిన తుప్పట్టిన విమానాన్ని (యంత్రాన్ని), నేను తెలుగు తిక్కన గారి పద్యం చెప్పడం ఏమిటి ? అంతా A.I. మహిమే.   

ఇంకా మొదలయ్యి, అవ్వని ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం సాక్షిగా, వెండి వెన్నెల ముద్దల లాంటి యూరాల్ పర్వత శ్రేణుల నడుమ, 1950 ల లో ఒక ప్రేమికుల దినోత్సవం నాడు నేను ఉద్భవించాను. 1962 లో ఒక నమ్మకం పటాపంచలయ్యింది భారతావనికి. అగ్రరాజ్యాల అలజడులు మధ్య, పొరుగింటి పోట్లాటల తో దేశ ఉనికికే ఎసరు అయిన రోజులు, అదిగో అప్పుడే సరిగ్గా 1963 లో మొట్టమొదటి సారిగా, నా మెట్టినింట అడుగుపెట్టాను. విచిత్రమేమిటంటే, ఇదే సోవియెట్ రష్యా మొట్టమొదటి సారిగా ఒక పొరుగు దేశానికి మిగ్ విమానాన్ని, తదనుగుణ సాంకేతికతను బదిలీ చేయడం. 

ఉత్తర ధృవానికి బాగా వంటబట్టే యాంత్రికతని కలిగిన నాకు, ఇక్కడికి వచ్చాక, ఇక్కడి పరిస్థితులకు ఇమిడే మార్పులు చేశారు.  చండీగఢ్ చేరి, సేద తీరేలోపు, మొదటి పుష్కరమే ఎన్నో పరీక్షలు. అన్నింటా జయకేతమే! 1965, 1971 లో త్రివర్ణ పతాకం రెపరెపలాడింది. కలకత్తా గగన వీధుల నుండి, కార్గిల్ పర్వత శ్రేణి వరకు, నాది ఒక 'అభినందనీయ' పయనమే. అయిదు పుష్కరాల పాటు దక్షిణ ఆసియా లో తిరులేని యుద్ధ విమానం, ఒక సింహస్వప్నం!  నాకు షష్టి పూర్తి అయ్యేసరికి, ఒక 870 మిగ్-21 లను వాయుసేన ఉపయోగించింది,   అందులో హిందుస్తాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) వారు సుమారు 600 మిగ్-21 లను తయారు చేశారు . 

కానీ, కాలం మారింది. పుట్టినిల్లు విచ్చిన్నమయ్యింది, గోర్బచెవ్ గారి ప్రయత్నం విఫలం అయ్యింది. 'ఎగిరే శవపేటికలు' అని మెట్టినిల్లు మొట్టికాయలు వేసింది. 'విమానాన్ని (యంత్రాన్ని) కదా, నాకు ఏమి హావభావాలు లేవు. అందరు కొత్త ని కోరుకుంటున్నారు. కానీ 'వేయిపడగలు' లో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారన్నట్టు, "నూత్నత్వము నూత్నత్వమే కానీ శక్తి ఎలా అవుతుంది?" 

అయిదు పుష్కరాల లో ఎంతో జరిగింది. ఇప్పుడు 'తేజస్' లాంటి దేశీయ వారసులొచ్చారు. వివిధ సాంకేతిక సమస్యల వల్ల అమరులైన ఎంతో మంది ధీరులను తలుచుకుని మనస్సు చివుక్కుమంది. 'ఎగిరే శవపేటిక' అనే అపవాదు ఇంక ఎప్పటికి పోదు ఏమో నాకు. అయినా, విమానాన్ని (యంత్రాన్ని) కదా, నాకేమి ఉంటాయి లే హావభావాలు. 

సమయమాసన్నమయ్యింది. అదిగో, భాస్కరుడు ఉదయించబోతున్నాడు. ఇదే ఇక చివరి వీడ్కోలు. చరిత్ర పుటల్ని తిరిగి ఏదో ఒక రోజు తీరిగ్గా తిరగేసినప్పుడు, కాస్త నా గురించి కొంతైన మంచి గా తలుచుకోండి. జై హింద్.     

         

బెంగళూరు HAL మ్యూజియం లో మిగ్-21 యుద్ధ విమాన రెప్లికా మోడల్ తో నేను (2016)

మిగ్ స్వగతం 

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.

25th of September, 2025. 

@ Thrissur : The Cultural Capital of Kerala

 (August 2025 - Thrissur / Thrissivaperoor & Guruvayur,  Thrissur District, Kerala) 

@ Sakthan Thampuran Palace, Thrissur

The view from the train after crossing Coimbatore Junction was exquisite. The mighty beauties of the South - those imposing and wild Western Ghats kissing clouds; further afar - Kerala's longest river, BharathaPuzha runs parallel, teasing with occassional, shy & sneaky glimpses.....

Our Lady of Dolours Basilica - India's tallest Church

Lord Parashurama - Mural from a Saiva Temple, Thrissur

It was late night when I alighted at Thrissur, abode of the holiest and oldest Shaiva temple of Kerala - Sri Vadakkumnathan. Thrissur, formerly Thrissivaperoor is the third largest city of Kerala, regarded as God's Own Country's cultural capital. Associated with Lord Parashurama, the Avatar of Lord Sri Mahavishnu, Sri Vadakkumnathan Temple, an example of Traditional Kerala architecture, is located in the centre of the city, on a hillock. A morning visit to the large and sprawling temple is a divine experience. The temple is dedicated to Lord Shiva as Vadakkumnathan, and has subsidary shrines dedicated to Lord Sankaranarayana, Lord Ganesha, Goddess Parvati. The Chootambalam / Akathe Balivottam has mural paintings with Mahabharata theme and the Shiv Linga is covered in Ghee oblations, resembling and representing Mt.Kailash i.e, Dakshina Kashi. The Paramekkavu Bagavathy temple, with Goddess Bagavathy (a local manifestation of Goddess Adi Sakti / Durga) as presiding deity and the Thiruvembady Krishna Temple dedicated to Lord Shri Krishna are other two towering temples of Thrissur. Interestingly, in temples of Kerala, men are not allowed to visit the shrine of the deity (Chootambalam / Akathe Balivottam) with upper garments.

 

@ Sri Vadakkumnathan Temple, Thrissur

@ Sri Guruvayurappan Temple, Guruvayur

   

Although a few centuries old, the city of Thrissur, in it's modern sense, was planned and developed largely by Raja Rama Varma Kunji Pillai / 'Sakthan Thampuran' (r.c.1790-1805 CE), the Raja of Kochi. The iconic annual Thrissur Pooram festival organized in Thekkinadu Maidanam surrounding Sri Vadakkumnathan Temple is also a practice traced to Sakthan Thampuran. The Sakthan Thampuran Palace / Vadakacchera Palace, the official residence of Sakthan Thampuran is a great example of Kerala Dutch architecture and now houses a museum, with a Sacred Groove / Heritage Gardens nearby. The Kollengode Palace & Mural art museum, the Zoo & Museum, Our Lady of Dolurs Basilica (incidentally, India's tallest Church with Asia's tallest Church tower) are other attractions of Thrissur.

 

Ann Kotta / Punnathur Kotta Elephant Camp

@ Ann Kotta / Punnathur Kotta Elephant Camp

  

I took a train (Morning Passenger) to Guruvayur, also located in Thrissur district from Thrissur, which took almost 45 minutes. The iconic red tile gabled Guruvayurappan Temple, dedicated to Lord Shri Krishna, is a legendary temple, attracting teeming millions. It is truly unfortunate that I could not have a Darshan, as it was a Friday, and Special Pujas were being conducted, and there was a heavy rush. The Devaswom museum nearby is a good place to acknowledge various artifacts on display. Mammayur Mahadeva Temple (Saiva), Parthasarthy Temple (Vaishnava) are other famous temples of Guruvayur, which I had the good fortune of visiting and praying. 3 kms away from Guruvayur, Ann Kotta / Punnathur Kotta possesses an Elephant Sanctuary / Camp, under the aegis of Guruvayur Devaswom, and it is a great place to observe Elephants in their element. 

 

Western Ghats near Palakkad - view from Train

Western Ghats near Palakkad - view from Train

 

The Cultural Capital of Kerala offered me a much needed break from the humdrum of monotony.            

         
@ Thrissur : The Cultural Capital of Kerala.

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.
26th of August, 2025.

A day in Fort Kochi : The Queen of the Arabian Sea

(August 2025 - Fort Kochi, Ernakulam District, Kerala)

@ Indo Portuguese Museum, Bishop's House, Fort Kochi

Basion Bunglow / Ernakulam Distirct Heritage Museum

A row of neatly suspended Chinese fishing nets greeted me, as I alighted at Fort Kochi Water Metro station - a curios and iconic Chinese innovation of Medieval times, that was brought by  the Portuguese and mastered by Local fisherfolk. The ride on Lake Vembanad from High Court Metro Station to Fort Kochi took around 45 minutes and Rs.50/-, and is a part of India's first water metro, and the largest of it's kind in Asia, the Kochi Water Metro (KWM) service. Fort Kochi is the western part of Kochi, separated by Lake Kochi / Lake Vembanad from Ernakulam owing to flooding of rivers like Periyar in late 14th Century CE, which, from that point of time, rivalled Kozhikode and excelled in due course. The legend of Lord Parashurama , an Avatar of Lord Sri Mahavishnu, reclaiming land from the Sea with a Parasu (Axe) is an apt theme, earning the moniker, Parasurama Kshetra to God's Own Country, Kerala.

Ernakulam Marine Drive - View from Water Metro

@ High Court Water Metro Station

Santa Cruz Cathedral Basilica

Fort Kochi offers a palate of diverse experiences - it's a vibrant place juxtaposing natural spots, souvenir shops, museums, cathedrals - a mix of India's colonial past and promise of a happening future. Bastion Bunglow, site of Fort Manuel, Asia's first European fortification exists a few yards down the beach road, now housing the District Heritage Museum. Two streets away, Vasco Da Gama's residence and his final resting place at St.Francis CSI Church is a must visit for the curious and the devout alike. The Portuguese first visited India via Sea route and set foot on Kerala, which was divided into various Independent Kingdoms (Swaroopams). Later, in succession - the Dutch and the British played the White Man's Burden - a violent progression that can be witnessed in the present day churches of Kochi - Originally constructed by Portuguese, but destroyed / renovated by Dutch, and finally falling into British hands.

@ Indian Naval Maritime Museum, INS Dronacharya Fort Kochi

St Francis CSI Church, Fort Kochi

Vasco Da Gama's Tomb @ St Francis CSI Church, Fort Kochi

The cloudy day offered a perfect foil to roam on the neat streets of Fort Kochi. The Indo-Portuguese Museum at the Bishop's house and the Grandiose Santa Cruz Cathedral Basilica offered terrific insights into Kochi's vibrant past. INS Dronacharya -India's naval base housed the Indian Naval Maritime Museum, with exhibits on INS Khukri (Indo-Pak War of 1971), Indo-Portuguese war over Goa (1961) evoking pride.

@ Water Metro

@ Chinese Fishing Nets, Fort Kochi

(To be Continued..) 

         
A day in Fort Kochi : The Queen of the Arabian Sea.
Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.
24th of August, 2025.

Around Sri Kshetra, In awe of the Goddesses of Puri..

(Puri District, Odisha, October 2023)

Me at Gangeswari Temple, Bayalish Bati, Erabanga - Gop

 

It was the first time that I got into a State Government operated MO bus from Puri to Bhubaneshwar, and after getting down at Gop Bus stop, I reached the scenic and unassuming village of Bayalish Bati, literally meaning the village of forty houses. Away from the hustle and bustle of the Golden Triangle of Odisha tourism, the little village possesses the temple of Maa Gangeshwari Devi, the kul devi of the Eastern Gangas of Kalinga. 

 

Lord Surya, the Sun God on his seven horse chariot - on the backside of Barahi Deula, Chaurasi

The temple seems forgotten, with thick shrubs and creepers making their mark on the Deula. The Eastern Gangas, at their zenith (c.11th-14th Centuries), with stalwart kings like Aanantavarman Chodagangadeva, Langula Narasingha Deba, were responsible for the proliferation and perfection of Kalinga style of Rekhi architecture, with Puri and Konark remaining the greatest examples. A legend refers to Bayalish Bati as a village of architects and sculptors including Sebei Mahapatra, of Konark Sun Temple fame. The temple at this village could have been a prototype of the more famous Sun Temple of Konark. The sculptures and images, including Saptamatrikas, Mithun, and especially Varahi Devi are amazing. 

Barahi Deula, Chaurasi, Lateral View

 

The Varahi Temple / Barahi Deula located in Chaurasi village of Prachi river valley,  located on Nimpada - Katakpur road is another interesting temple. Attributed to Somavamsa Gajapatis of Early 9th Century CE, the main idol in the sanctum santorum is dedicated to Goddess Matsya Varahi, representing Tantricism and Saktism, and is unique. Seated in lalitasana, the divine woman with a boar head and a Kapala and Fish in each hand, invokes awe. The temple itself is planned on Khakhara model, with Sandstone material and  images like Lord Surya, the Sun God driving his seven horsed chariot are arresting. Bhog (Mahaprasada) of Jagannatha Temple is taken to this temple everyday.

 

Inside the Chausath Yogini Temple, Hirapur

 

The Chausath Yogini Temple / Mahamaya Temple, is located 20 Kms away from the capital of Bhubaneshwar, and is another unique, but lesser known masterpiece. Yoginis are mythical, auspicious practicioners of Tantra and Yoga, associated with Sanatana Dharma and Buddhism. This little,  hypaethral, circular shaped shrine is dedicated to the 64 Yoginis (Hence the name Cahusath i.e, 64), with most of the images in a damaged state. Sadly, there is no proper maintenance. Eastern India, since ancient times was a stronghold of Shaktism and Tantricism and this temple is a living proof. This is the oldest Yogini temple in India, dated c.864 CE, commissioned by Queen Hiradevi of Bhouma Dynasty. A famous local legend ascribes to Goddess Durga taking 64 forms to defeat demons and now consecrated as Mahamaya Devi, the main deity of this temple.  

A Yogini inside the Chausath Yogini Temple, Hirapur

It was a fruitful day for me, as I got to offer obeisance to the Goddesses of these iconic temples, and to witness the unsung glory of Kalinga.

 

Me Outside the Chausath Yogini Temple, Hirapur

 

Around Sri Kshetra, In awe of the Goddesses of Puri..

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.
11th of June, 2025.

కొండపల్లి

(కొండపల్లి కోట, నవంబర్ 2023) 

 

కోట వద్ద నేను

కృష్ణానదికి ఉత్తరాన, విజయవాడ నగరానికి పశ్చిమంగా కొండపల్లి అనే గ్రామముంది. ఇక్కడికి దగ్గర లోనే    తూర్పు కనుమలు, కళింగ ఖరవేలుడు 'కన్నబెన్న' నదిగా అభివర్ణించిన కృష్ణానదిని  తొలిసారి  ముద్దాడాయి, మరియు గోదావరి-కృష్ణా డెల్టా ప్రాంతం ముగిసింది. ఈ గ్రామం పొనికిచెట్టు కలప నుంచి తయారు చేసిన కొండపల్లి బొమ్మలకు, గ్రామపేరు తోనే వున్న కొండపల్లి కోట / ఖిల్లా కు సుప్రసిద్ధి. కొండవీడు కోట తో సమానమైన ప్రశస్తి కలిగిన ఈ కోట తెలుగు వారి మధ్యయుగ చరిత్ర తెలుసుకోవడానికి ఉపయుక్తం. 

శిథిలాలు 

ఈ కోట కాకతీయులపతన కాలానికే  (1323 CE) వున్నది అన్నది నిర్వివాదాంశం. ఆ కాలం లోనే ఈ కోట  ఓం ప్రధమంగా ముదిగొండ చాళుక్యులు, ముసునూరి నాయకులు వంటి  సామంత రాజ్యాలు, చిన్న చిన్న స్వాతంత్ర్య రాజ్యాల స్వాధీనంలో వుండేది అని శాసన సాక్ష్యం. 14 వ శతాబ్దంలో ప్రోలయ వేమారెడ్డి రెడ్డి రాజ్య స్థాపన తో ఆంధ్రదేశం లో ఒక నూతన సూర్యోదయం మొదలయ్యింది. ఇదే కాలం లో ఆంధ్ర దేశ మధ్యభాగాముగా, కొండపల్లి వాసికెక్కింది. అటు తర్వాత కళింగ సూర్యవంశ గజపతులు, గోల్కొండ కుతూబ్షాహీలు, మొగలాయిలు, హైదరాబాద్ నైజాం సంస్థానానికి చెందిన అసాఫ్ ఝాఈలు వరసగా కొండపల్లి ని ఏలారు. చివరకు బ్రిటీష్ వారి హయాంలో కొండపల్లి సైనిక అవసరాలకు స్థావారంగా (Garrison) గా మారింది.                                               

కుతూబ్షహీల శాసనం 

'ఖగపతుల్, నరపతుల్, గజపతుల్ సాగించిరి సమరము' అని ఒక మధ్యయుగ కవి తెలిపినట్టుగా,  పదిహేనవ శతాబ్దం లో బహమనీలు, గజపతులు, విజయనగర సమ్రజ్యాధీశుల మధ్య మొదలైన త్రైపాక్షిక రణం లో కొండపల్లి ని వశపరుచుకోవడం కీలకమైంది. మొదటగా, సూర్యవంశ గజపతి కపిలేంద్ర దేవుని కొడుకైన హాంవీరదేవ రౌత్రాయా కొండపల్లి ని జయించాడు. సుమారు అర్ధ శతాబ్దం తర్వాత, తన కళింగ జైత్రయాత్ర లో శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు, కొండపల్లి కోట ని ముట్టడించాడు. గజపతుల కళింగ రాజ్యానికి కొండపల్లి సుమారు నూరు ఏళ్ళ పాటు దక్షిన సరిహద్దు అయ్యింది.  

కోట ద్వారం

నేడు శిథిలమైన కొండపల్లి కోట అత్యంత సుందరమైన ప్రకృతి వడి లో, పచ్చని చెట్ల మధ్య, పూర్వ వైభవం కొదవైనా విరాజిల్లుతోంది. కోట ని రెందు విధాలు గా చేరుకోవొచ్చు - మొదటగా కొండపల్లి గ్రామము ప్రధాన వీధి (కొండపల్లి బొమ్మల చేతిపనివారి ప్రధాన వీధి) నుంచి కొండ వెనకవైపు గా కాలిబాటన ఒక దారి, రెండవది, ఇబ్రహీంపట్నం నుండి రోడ్డు మర్గాం ద్వారా. శిథిలమైన బురూజు దర్వాజాలు రెండు, గదుల తో వున్న తనీషా రాజభవనం, చెరసాల, అత్యంత గంభీరంగా, గత వైభవాన్ని చాటుతూ స్వాగతిస్తాయి. రాష్త్ర ప్రభుత్వం ఎప్పటినుంచో కొండపల్లి కి విశేష జనాదరణ కల్పించాలి అని కృషి చేస్తొంది. ప్రభుత్వ నూతన పర్యాటక విధానం ఈ దిశగా ఒక మంచి అడుగు.

   

కొండపల్లి బొమ్మ 

 

కొండపల్లి 

మహీత్ వెలువలి,
16 సలాది జమీందార్ వీధి , పాలకొల్లు ,.
31 మే , 2025.

     

The Hill Fort

(Kondapalli Fort, November2023) 

 

Me at the Fort

To the north of river Krishna, to the West of the city of Vijayawada, lies the village of Kondapalli, literally meaning hill village / hamlet / settlement. The irregular Eastern Ghats touch the banks of River Krishna, and the fertile Godavari-Krishna Delta ends here. The village is noted for Kondapalli Toys, sourced from local soft wood called Tella Poniki. It also houses the eponymous Fort of Kondapalli. Together with Kondaveedu Fort, it is a well noted Fort of Andhra Pradesh, that harks back to Medieval ages.

Ruins

The fort had humble origins, and was reportedly in existence during the fall of the Kakatiyas in c.1323 CE. Sources attribute it to various fighting factions and feudal dynasties viz, Mudigonda Chanakyas, Musunuri Nayakas. During 14th Century CE, a new dawn arrived in Andhra Desa, however shortlived. Under Prolaya Vema Reddy, the Independent Reddi Kingdom emerged and Kondapalli's stature rose, as a central location of Telugus in an increasingly fragmented polity. The next centuries lent much credence to Kondapalli's prominence, as Suryavamsa Gajapatis of Kalinga held sway, followed by Qutubshahis of Golconda, short lived Mughal Suzerainty, AsafJhais (Nizam) of Hyderabad, and eventually,  the fort turned into a military bastion and garrison under the British.  

A Qutub Shahi Inscription

In 15th Century, when the tripartite struggle peaked between the Bahmani Sultanate, Rayas of Vijayanagar and Suryavamsa Gajapatis of Kalinga, Kondapalli changed hands frequently, and was initially captured by Hamvira Routraya of Kalinga, feat replicated half a century later by Sri Krishna Devaraya in his famed Kalinga campaign (c.1513-1520 CE). Kondaplli marked the Southern extent of Gajapatis. 

Entrance to Fort

Today, the ruins and ramparts of the fort offer a picturesque site, and it is accessible on foot from the village of Kondaplli through the Toys Street,  as well as by road from Ibrahimpatnam, with the Ghat road dotted by Quarry lorries on a long queue. The Darwazas, ruined Jail Khana, Tanisha Palace with chambers, offer a sombre sight, pointing to a lost era. There is a huge scope for development, and the State Government of Andhra Pradesh has taken due note of it, vide it's new Tourism Policy. 

   

Kondapalli Doll

 

The Hill Fort

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.
31st of May, 2025.

     

The 'Jewel Box' of Agra

Tomb of Itimad Ud Daula

 (Tomb of Itimad Ud Daula, Agra, Uttar Pradesh - March 2023)

The itinerary that was supposedly planned for me by the auto wallah was modified with my caveat - that I'd like to visit the tomb of Itimad Ud Daula. From the perspective of Agra Cantonment Railway Station (locally called 'Chavani'), and regarding tourists in general, this monument is usually skipped as people remain in perpetual awe and throng the Taj Mahal in droves ignoring other lesser known places. It is located across the Yamuna river, a bit far from Agra Fort and the Taj Mahal. The auto passed through the dusty lanes of Agra, bypassing sweet shops selling Petha. Agra wasn't modern in any sense, and the civic amenities are found lacking. And, one fine late March morning, I stood before the Tomb of Itimad Ud Daula, and I was the only visitor there.

Me @ Tomb of Itimad Ud Daula

 

There are three iconic monuments of Mughal Architecture, primarily and loosely based on the Tomb of Tamelane in Uzbekistan :-

1. Tomb of Humayun

2. Tomb of Itimad Ud Daula

3. The Taj Mahal 

@ Tomb of Itimad Ud Daula

 

The first two were commissioned by women and the third was in memory of a woman. The tomb of Itimad Ud Daula, built between 1622 and 1628 CE, was commissioned by Nur Jahan, Consort of  Emperor Jahangir, in memory of her father, Mirza Ghais Baig, a noble who started his career under Akbar, the Great. The noble was honoured as 'Itimad Ud Daula' i.e, "pillar of the state".  The building, essentially a mausoleum, marks a paradigm in Mughal architechture, as the Red Sandstone was replaced by White Marble. By early 17th Century, the Mughals were an established power in North India, with their confidence aided by imperial consolidation reflected in their buildings.

@ Tomb of Itimad Ud Daula

 

The mausoleum's exterior is betrayed by it's rich interior. The European technique of 'Pietra Dura' was first applied here, wherein exquisite precious stones and gems were used in creating beautiful paintings and decoration, often embellished in the form of flower vases, symmetrical objects etc,. The minarets and the overall façade point to a methodical and mathematical precision. Few years later, the tomb would inspire the Taj Mahal, now a Wonder of the World. Verily, it stands up to the moniker, ‘Baccha Taj / Baby Taj’ and ‘Jewel Box’.   

 

Pietra Dura Work @ Tomb of Itimad Ud Daula

The 'Jewel Box' of Agra

Maheeth Veluvali,
16 Saladi Jamindar Street, Palakollu,.
24th of May, 2025.